బంజారాల తొలి పండుగ “సీత్లా”

దాటుడు పండుగ” కు పూర్వ వైభవం.              పునర్వసు కార్తెలో సంబురాలు

రవిందర్ నాయక్ ధరావత్

సూర్యాపేట, అక్షిత బ్యూరో : బంజారాల కట్టు బొట్టు, వేషధారణ, ఆచార వ్యవహారాలు, సంస్కృతి సాంప్రదాయాలు అతి పవిత్రంగా ఉంటాయి. ప్రకృతిని పూజించడం, ప్రేమించడం బంజారాల ప్రత్యేకత. అలాగే పండుగ సందర్భాల్లో పశువులను అలంకరించడం గిరిజన జాతి పూర్వీకుల నుండి ఆనవాయితీగా వస్తున్న ప్రతి సంవత్సరం పెద్ద ట్టిపడేలా సీత్లా పండుగను జరుపుకోవడం ఆనవాయితి. అ2aయితే బంజారాలకు తాము జరుపుకునే పండగల్లో మొదటి పండుగా సీత్ల పండుగ కావడం విశేషం.

*సీత్ల పండుగ కథాంశం* :

పూర్వం బంజారాలు ఎక్కువ సంఖ్యలో పశుసంపదను కలిగి ఉండి వ్యవసాయమే జీవన ఆధారంగా జీవించే వారు. అందుకే వారు పశువులను ఊరికి పచ్చగా ఉండే దూర ప్రాంతాలకు మేకలను, గొర్రెలను తీసుకెళ్లి ఆయా ప్రాంతాలలో తండాలను ఏర్పాటు చేసుకొని జీవనం సాగించే వారు. వాతావరణంలో వచ్చిన భారీ మార్పుల వల్ల పచ్చగా ఉండాల్సిన ప్రాంతాలు ఒక్కసారిగా మార్పు సంతరించుకోవడంతో పశుసంపదకు వివిధ రోగాలు వచ్చేవి. ఇలా రోగాల బారిన పడి పశుసంపద రోజురోజుకీ తగ్గిపోవడంతో తండా వాసులు తల్లడిల్లిపోతున్న నేపథ్యంలో ఒక రోజు రాత్రి తండా పెద్ద కు ఏడుగురు దేవతలు కలలోకి వచ్చారు. ఆ ఏడుగురి దేవతలలో చిన్నదైనా సీత్ల భవాని ప్రత్యేకంగా కలలో కి వచ్చి తనను ప్రత్యేకించి పూజించి జంతు బలి చేస్తే రోగాల బారిన పడి చనిపోతున్న పశుసంపదను కాపాడుతానని చెప్పి అదృశ్యమయ్యింది. మరునాడు ఆ తండా పెద్ద తండాలోని ప్రజలందరినీ ఒక దగ్గర కూర్చోబెట్టి తన కలలో వచ్చి సీత్ల భవాని వచ్చి చెప్పిన వృత్తాoతాన్ని ప్రజలకు వివరించారు.ఈ విధంగా సీత్ల పండుగా ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.

*సప్త మాతృకల(సాతి యాడి) ఆరాధనే సీత్ల పండుగ.*

వివిధ రోగాల బారినపడి చనిపోతున్న పశుసంపదను కాపాడాలని కోరుతూ బంజారాల సప్త మాతృకలు అయిన (ఏడుగురు దేవతలు) మేరామా, తొల్జా, మంత్రాల్, కంకాళీ, హింగ్లా, ద్వాళ్లాగర్, సీత్ల భవానిలను(దేవతలను)పూజించుటయే సీత్ల పండుగ.

*సీత్ల పండగ విధానం:*

పునర్వసు కార్తెలో మొదటి లేదా రెండవ మంగళవారం జరుపుకునే ఈ పండుగ బంజారాల ఇండ్ల లో కాకుండా తండాకు సమీపంలో ఓ ప్రత్యేక మందిరాన్ని ఏర్పాటు చేస్తారు. ఈ మందిరంలో ఏడుగురు దేవతా మూర్తుల విగ్రహాలను (రాళ్లను)ఎత్తుల వారిగా ఒక వరుస క్రమంలో పేరుస్తారు. దేవతా విగ్రహాలకు ఎదురుగా లుంకడియా విగ్రహాన్ని ఏడుగురు దేవతల వైపు చూసే విధంగా ఏర్పాటు చేస్తారు.

*కన్నెపిల్లలచే దేవతలకు నైవేద్యం*

సీత్ల భవాని విగ్రహాలకు జాజి రంగు పూసి మామిడి తోరణాలను దేవతా మూర్తుల చుట్టూ కట్టి అందంగా అలంకరిస్తారు. పండుగకు ఒకరోజు ముందు జొన్నలు, పప్పుధాన్యాలు నానబెట్టి మరుసటి రోజు పండుగ రోజు వండుతారు. దీనిని ఘుగ్రీ అని, వాసిడో అని అంటారు. వండిన ఆ పదార్ధాన్ని ముందుగా పెళ్లికాని యువతుల చేత దేవతలకు నైవేద్యంగా చెల్లిస్తారు. అనంతరం బంజార యువతి యువకులు, వారి తల్లిదండ్రులు పెద్దఎత్తున మేళతాళాలతో బంజార వేషధారణలతో దేవాలయానికి గొర్రెపోతులను దేవతలకు బలి ఇవ్వడం కోసం తీసుకొస్తారు. సీత్ల మాతలకు గిరిజనులు వారివారి ఇంటినుండి వండుకొని తీసుకొచ్చిన లాప్షి (పాయసం)ని పూజలో ఉంచి గొర్రె పోతులపై నీళ్లు పోసి జడిపి ఇప్పిస్తారు. అనంతరం ఆ గొర్రెపోతులను భవానీల ముందు బలి ఇస్తారు. బలి అనంతరం గొర్రెపోతుల పొట్టలోని పేగులను బయటకు తీసి ఏడుగురు భవానీల ప్రతిమల నుంచి లుంకడియా ప్రతిమ వరకు నేలపై పరుస్తారు. అనంతరం యువతులు చెంబులలో తెచ్చిన నీటితో ఏడుగురు ప్రతిమలతో పాటు లుంకడియా ప్రతిమను కూడా జలాభిషేకం చేస్తారు.అనంతరం గొర్రెపోతుల పొట్ట పేగులను ప్రతిమల ముందు పేరుస్తారు. ఆ పేగుల పైనుండి పశువులు, గొర్రెలు, మేకలను దాటిస్తారు. ఇలా దాటించడం వలన ఈ పండుగకు “దాటుడు పండుగ” అని పేరువచ్చింది. ఇలా చేయడం వల్ల పశు సంపదకు ఎలాంటి రోగాలు రాకుండా ఈ ఏడుగురు దేవతలు కాపాడుతాయని బంజార ప్రజల ప్రగాఢ విశ్వాసం…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *